Phan Thanh Giản và việc mất 6 tỉnh Nam kỳ

Huỳnh Long Vân PhD

Phan Thanh Giản, có tên tự là Tịnh Bá và Đạm Như, hán hiệu là Lương Khê và biệt hiệu là Mai Xuyên, xuất thân trong một gia đình nghèo khổ, tổ tiên từ Bình Định di cư vào đồng bằng sông Cửu Long và trên quê hương mới cũng phải 3 lần thay đổi mới định cư ở thôn Tân Thạnh, huyện Tân An, dinh Long Hồ (sau là huyện Bảo An, tỉnh Vĩnh Long, nay là xã Bảo Thạnh, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre). Cha làm Thủ hạp là một viên chức nhỏ, bị tội oan phải tù 3 năm ở Vĩnh Long. Phan Thanh Giản mồ côi mẹ từ lúc lên 7 tuổi, được mẹ kế và nhiều người giúp đở cho ăn học thành tài.

Năm 29 tuổi (1825) đậu cử nhân ở Gia Định, năm sau (1826) đậu Tiến sĩ ở kỳ thị Hội tại Kinh đô Huế và được triều đình bổ dụng ngay sau đó. Vị Tiến sĩ Nho học đầu tiên và duy nhứt này của đất Nam kỳ phụng sự 3 triều vua Nguyễn: Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức nhưng trên đường quan lộ trải qua nhiều bước thăng trầm, tột đỉnh vinh quang là Thượng Thư, thành viên Viện Cơ Mật và tận cùng làm người quét dọn nơi công quán.

Vua Minh Mạng khen ông là: “Người ngay thẳng, quả cảm, học lực rộng và có biệt tài; ông được vua Tự Đức ban thưởng chiếc kim khánh khắc bốn chữ “Liêm-Bình-Cần-Cán”. Đến khi ‘lão lai, tài tận” Phan Thanh Giản vẫn được vua Tự Đức sử dụng.

Đọc Thêm…